Khám Phá Fingerstyle Guitar: Hơn Cả Một Kỹ Thuật Chơi Đàn

Thế giới guitar luôn ẩn chứa vô vàn điều kỳ diệu, và trong số đó, Fingerstyle guitar nổi lên như một kỹ thuật không chỉ đòi hỏi sự khéo léo bậc thầy mà còn mở ra những khả năng âm nhạc phi thường. Đây không chỉ là cách chơi đàn mà còn là nghệ thuật kể chuyện bằng âm thanh, nơi một cây đàn có thể hóa thân thành cả một dàn nhạc. Tại blog Guitar Hà Tĩnh, chúng tôi tin rằng việc hiểu sâu về Fingerstyle sẽ giúp bạn thêm yêu và khám phá cây đàn của mình một cách trọn vẹn nhất.

Fingerstyle Guitar Là Gì? Định Nghĩa và Bản Chất

Fingerstyle guitar là kỹ thuật gảy dây đàn trực tiếp bằng các đầu ngón tay, móng tay hoặc các miếng gảy gắn vào ngón tay, thay vì dùng một miếng gảy (pick) duy nhất để flatpicking hay rải hợp âm truyền thống. Điểm đặc biệt của kỹ thuật này nằm ở chỗ, người chơi có thể điều khiển từng ngón tay một cách độc lập để tạo ra nhiều bè âm thanh cùng lúc. Tưởng tượng mà xem, chỉ với hai bàn tay, bạn có thể tái tạo đồng thời phần bass, giai điệu chính, các hợp âm đệm và thậm chí là cả những âm thanh gõ trên thân đàn – giống như một ban nhạc thu nhỏ đang biểu diễn ngay trên cây đàn của bạn vậy.

Kỹ thuật này đòi hỏi sự phối hợp nhịp nhàng và chính xác giữa tay phải (tay gảy) và tay trái (tay bấm phím). Khác với lối chơi classic chỉ tập trung vào ngón cái, trỏ, giữa và áp út, fingerstyle mở rộng khả năng sử dụng tất cả các ngón tay để tạo ra những âm sắc đa dạng và phức tạp. Âm thanh mà fingerstyle mang lại thường được mô tả là có độ vang, ngân nga như tiếng đàn piano, tạo nên một chiều sâu cảm xúc khác biệt so với lối gảy pick thông thường. Mặc dù được coi là kỹ thuật tiêu chuẩn trên guitar classic dây nylon, fingerstyle cũng đã phát triển mạnh mẽ và trở thành một phương pháp chuyên biệt trên guitar dây thép và cả guitar điện.

Fingerpicking và Bước Chuyển Mình của Guitar Blues – Đồng Quê

Thuật ngữ “fingerpicking” thường được dùng thay thế cho “fingerstyle”, tuy nhiên, nó cũng có thể chỉ một truyền thống cụ thể trong âm nhạc dân gian, blues và đồng quê của Mỹ. Phong cách này bắt đầu phát triển từ cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20, khi các nghệ sĩ guitar blues người Mỹ gốc Phi ở miền Nam tìm cách mô phỏng âm thanh của đàn piano ragtime đang rất thịnh hành. Với ngón cái đảm nhiệm phần bass trầm ổn định – như vai trò của tay trái người chơi piano – trong khi các ngón trỏ, giữa và áp út tập trung vào giai điệu và các nốt cao hơn, tạo nên một bản nhạc đa tầng đầy sức sống.

Những bản ghi âm đầu tiên minh chứng cho kỹ thuật này có thể kể đến từ các huyền thoại như Blind Blake, Big Bill Broonzy, Memphis Minnie và Mississippi John Hurt. Họ đã đặt nền móng cho một phong cách chơi đầy biểu cảm, nơi cây đàn không chỉ là nhạc cụ đệm mà còn là giọng kể chuyện đầy nội lực. Sau đó, các nghệ sĩ đồng quê và phương Tây như Sam McGee, Ike Everly, và đặc biệt là Merle Travis đã tiếp tục phát triển và phổ biến rộng rãi fingerpicking. Phong cách “Travis picking”, được đặt theo tên Merle Travis và sau này được Chet Atkins nâng tầm, trở thành một trong những khuôn mẫu fingerstyle kinh điển. Ngón cái của người chơi sẽ luân phiên gảy các nốt bass, trong khi các ngón còn lại chơi giai điệu và các nốt cao, tạo ra một sự phối hợp nhịp điệu và giai điệu rất đặc trưng và cuốn hút.

Sự Đa Dạng Trong Phong Cách Fingerstyle

Không chỉ dừng lại ở fingerpicking truyền thống, Fingerstyle guitar đã không ngừng mở rộng và phân nhánh thành nhiều phong cách độc đáo, mỗi loại mang một dấu ấn âm nhạc riêng biệt. “American Primitive Guitar” là một thể loại thuộc fingerstyle, được khởi xướng bởi John Fahey vào cuối thập niên 1950, giữa thập niên 1960. Đặc trưng bởi việc kết hợp âm nhạc dân gian với kỹ thuật alternating-bass fingerpicking cùng các kiểu chỉnh dây mở như D mở, G mở, thả D và C mở, Fahey đã tạo ra một làn sóng mới, ảnh hưởng đến nhiều nghệ sĩ sau này như Leo Kottke.

Ragtime guitar, như tên gọi, là sự tái hiện âm nhạc piano ragtime trên guitar. Blind Blake là một trong những nghệ sĩ ragtime guitar nổi tiếng những năm 1920-1930. Đến thập niên 1960, Dave Van Ronk cùng nhiều nghệ sĩ khác đã chuyển thể thành công các giai điệu piano phức tạp cho guitar solo, mở ra một kỷ nguyên mới cho ragtime trên nhạc cụ dây. Sau đó, vào năm 1976, William Ackerman đã sáng lập Windham Hill Records, mang đến phong cách “New Age Fingerstyle”. Dù cũng sử dụng guitar dây thép, nhưng khác với folk và blues truyền thống, New Age loại bỏ các âm bass đơn điệu và kỹ thuật flamenco percussive, tập trung vào sự nhẹ nhàng, thư thái, phù hợp làm nhạc nền ở nhiều không gian.

Ở Anh, vào đầu thập niên 1960, một phong cách độc đáo mang tên “Folk Baroque” đã ra đời, kết hợp blues, jazz, ragtime của Mỹ với âm nhạc truyền thống Anh. Các nghệ sĩ tiên phong như Davy Graham và Martin Carthy, sau này là Bert Jansch và John Renbourn, đã phát triển phong cách này, đặc biệt là việc sử dụng các kiểu chỉnh dây như D-A-D-G-A-D, kết hợp Travis picking và tập trung vào một giai điệu làm phần đệm, tạo nên âm thanh vừa phức tạp vừa sâu lắng. Cuối cùng, không thể không nhắc đến “Slack-key guitar”, một phong cách fingerpicked độc đáo có nguồn gốc từ Hawaii. Tên gọi này trong tiếng Anh có nghĩa là “nới lỏng khóa chỉnh dây” (kī hōʻalu), vì nó luôn được chơi trong các kiểu chỉnh dây mở hoặc thay đổi, phổ biến nhất là G-major (DGDGBD), tạo ra âm thanh đặc trưng của vùng đảo.

Kỹ Thuật Fingerstyle Hiện Đại: Percussive Fingerstyle

Trong những năm gần đây, Fingerstyle guitar đã chứng kiến sự bùng nổ của một kỹ thuật mang tính đột phá: Percussive Fingerstyle. Thuật ngữ này đề cập đến việc kết hợp các hành động gảy dây mạnh mẽ, cùng với việc gõ vào dây và thân đàn để tạo ra hiệu ứng bộ gõ (percussive). Mặc dù các nghệ sĩ flamenco đã sử dụng kỹ thuật tương tự trong nhiều năm, nhưng sự kháng cự lớn hơn của dây thép khiến việc áp dụng nó vào fingerstyle trở nên khó khăn cho đến khi pickup trên guitar acoustic trở nên phổ biến vào đầu thập niên 1970.

Michael Hedges được xem là người tiên phong trong việc sử dụng các kỹ thuật percussive vào đầu thập niên 1980, mở ra một kỷ nguyên mới cho fingerstyle. Ngày nay, danh sách các nghệ sĩ percussive fingerstylist nổi tiếng rất dài và ấn tượng, bao gồm Tommy Emmanuel, Preston Reed, Kaki King, Justin King, Erik Mongrain, Thomas Leeb, Jon Gomm, Andy McKee, Antoine Dufour, và Kotaro Oshio. Họ không chỉ gảy đàn mà còn biến cây guitar thành một bộ trống, một cây đàn piano, và một dàn dây cùng lúc, tạo ra những màn trình diễn đầy mãn nhãn và âm thanh sống động, đa chiều. Kỹ thuật này không chỉ thể hiện sự sáng tạo không ngừng mà còn khẳng định khả năng vô tận của cây đàn guitar trong tay những nghệ sĩ tài năng.

Fingerstyle Trên Các Loại Guitar Khác Nhau: Từ Cổ Điển Đến Điện Tử

Fingerstyle guitar không chỉ giới hạn ở một loại đàn mà còn được ứng dụng và phát triển trên nhiều loại guitar khác nhau, mỗi loại mang đến một sắc thái âm thanh và kỹ thuật riêng biệt.

Classical Guitar Fingerstyle: Trên guitar cổ điển dây nylon, fingerstyle là kỹ thuật tiêu chuẩn. Người chơi sử dụng ngón cái, trỏ, giữa và áp út để gảy đàn, tạo ra các bản nhạc solo đa âm một cách hài hòa, tương tự như piano. Chords thường được ngắt quãng, với âm bass được nhấn mạnh, tạo nên một kết cấu âm nhạc phong phú. Guitar cổ điển cho phép kiểm soát cao độ các yếu tố âm nhạc, từ sắc thái đến nhịp điệu và ảnh hưởng văn hóa. Các kiểu chỉnh dây ít khi được sử dụng, ngoại trừ Drop D.

Flamenco Guitar Fingerstyle: Kỹ thuật flamenco có liên quan mật thiết với classical guitar, nhưng lại tập trung mạnh hơn vào nhịp điệu, âm lượng và giai điệu sôi động. Các nghệ sĩ flamenco thường ưa chuộng các key như A và E, dẫn đến việc sử dụng các kiểu chỉnh dây mở và capo khi cần thiết. Họ thường tăng cường độ cứng cho móng tay nhân tạo của mình. Một số kỹ thuật đặc trưng bao gồm:

• Picado: Nhấn mạnh vào tác động lên dây đàn và phát âm rõ ràng, sắc nét.
• Rasgueado: Kỹ thuật strumming thường được thực hiện bởi tất cả các ngón tay, sau đó kéo ra để tạo ra chuỗi bốn âm strums chồng lên nhau, tạo hiệu ứng âm thanh mạnh mẽ.
• Alzapua: Một kỹ thuật của ngón cái có nguồn gốc từ kỹ thuật Plectrum oud, trong đó ngón cái được dùng để chơi cả dòng nốt và strum qua nhiều dây cùng lúc.
• Tremolo: Được thực hiện khác một chút so với tremolo guitar cổ điển truyền thống, thường chơi với mẫu tay phải p-i-a-m-i.

Electric Fingerstyle & Jazz Guitar: Mặc dù ít phổ biến hơn trên guitar điện thân đặc (solid-body electric guitars), fingerstyle vẫn có một vị trí quan trọng trong nhạc jazz. Jazz fingerstyle thường tập trung vào lối chơi hợp âm-giai điệu (chord-melody), nơi người chơi guitar thể hiện một chuỗi các hợp âm với dòng giai điệu chính nằm ở trên. Các nghệ sĩ jazz fingerstyle ban đầu như Eddie Lang và Carl Kress đã sử dụng kỹ thuật này, nhưng nó thực sự phát triển mạnh mẽ sau khi guitar điện ra đời. George Van Eps được tôn kính vì khả năng solo guitar đa âm, trong khi Wes Montgomery nổi tiếng với việc sử dụng phần thịt của ngón cái để tạo ra các dòng bass sâu trong khi gảy các hợp âm hoặc giai điệu bằng các ngón tay khác. Phong cách độc đáo này đã tạo ra một âm thanh ấm áp, mượt mà, trở thành dấu ấn đặc trưng của ông và ảnh hưởng sâu rộng đến giới guitar jazz.

Kết Luận: Tương Lai và Sức Hút Bất Tận của Fingerstyle Guitar

Qua hành trình khám phá, chúng ta có thể thấy Fingerstyle guitar không chỉ là một kỹ thuật chơi đàn mà còn là một trường phái nghệ thuật rộng lớn, không ngừng phát triển và đổi mới. Từ những bước chân đầu tiên trong âm nhạc blues và ragtime, qua các phong cách dân gian, đồng quê, đến sự bùng nổ của percussive fingerstyle và sự tinh tế trong classical, flamenco hay jazz, kỹ thuật này luôn mang đến những trải nghiệm âm nhạc độc đáo và đầy cảm xúc. Sức hút của fingerstyle nằm ở khả năng biến một nhạc cụ duy nhất thành một dàn nhạc hoàn chỉnh, cho phép người chơi thể hiện trọn vẹn sự sáng tạo và đam mê của mình. Với những người yêu guitar tại Hà Tĩnh và khắp mọi nơi, việc tìm hiểu và chinh phục fingerstyle chắc chắn sẽ mở ra một chân trời mới, đưa bạn đến gần hơn với những cung bậc cảm xúc tuyệt vời mà âm nhạc mang lại.